के नपाली जनातको गणतन्त्रमाथि विश्वास टुटेकै हो त?

नेपालमा पछिल्लो समय राजावादीहरूको गतिविधि र पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहको सक्रियता उल्लेखनीय रूपमा बढेको देखिन्छ। विभिन्न ठाउँमा राजावादीहरूको भेला, नाराबाजी तथा सामाजिक सञ्जालमा राजतन्त्रको पक्षमा अभिव्यक्ति दिने क्रमले केही महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ— नेपाली जनताले गणतन्त्रमा विश्वास गुमाउँदै छन् त? के नेपाल फेरि राजतन्त्रतिर फर्किने अवस्थामा पुगेको छ?

नेपाली जनताको गणतन्त्रप्रति असन्तुष्टि

गणतन्त्र स्थापनाको झन्डै दुई दशकपछि पनि अपेक्षित राजनीतिक स्थायित्व, समृद्धि र सुशासन प्राप्त हुन सकेको छैन। भ्रष्टाचार, नेतृत्वको अकर्मण्यता, राजनीतिक अस्थिरता, बेरोजगारी, महँगी र विकास निर्माणमा देखिएको सुस्त गतिले जनतामा निराशा उत्पन्न गराएको छ। नेपाली जनताले गणतन्त्र आएपछि समृद्ध नेपाल निर्माणको सपना देखेका थिए, तर व्यवहारमा त्यस्तो अवस्था नआउँदा केही जनतामा विकल्प खोज्ने सोच बलियो बनेको देखिन्छ।

राजावादी विचारधाराको पुनरुत्थान

राजतन्त्रको पुनःस्थापनाको पक्षमा आवाज उठाउनेहरू दुई समूहमा देखिन्छन्— एक, ती जसले राजतन्त्रको पुनर्बहालीलाई एक मात्र विकल्प मान्छन्, र अर्को, ती जसले गणतन्त्रलाई सुधार गर्न नसकिने अवस्थामा राजसंस्थालाई पुनः एकपटक अवसर दिनुपर्ने तर्क राख्छन्। सामाजिक सञ्जालमा पूर्वराजाको सक्रियता, कतिपय धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा उनको सहभागिता, र जनस्तरबाट उनलाई समर्थन जनाउने समूहहरूको उपस्थिति बढ्नु यसैको संकेत हो।

वर्तमान राजनीतिक अवस्था र राजतन्त्रको सन्दर्भ

नेपालमा पछिल्लो समय देखा परेका प्रमुख राजनीतिक दलहरूबीचको किचलो, संसद् विघटनका घटना, न्यायपालिकामा देखिएको अविश्वास, तथा सरकारी संरचनामा व्याप्त अनियमितताले गर्दा गणतन्त्रप्रति प्रश्न उठ्न थालेको हो। जब राजनीतिक नेतृत्व आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्न असफल देखिन्छ, तब जनताले अन्य विकल्प खोज्ने सम्भावना रहन्छ।

तर, राजतन्त्र नै पुनःस्थापनाको विकल्प बन्न सक्ला भन्ने निश्चित छैन। किनभने नेपालको इतिहासमा पनि राजसंस्थाले जनअपेक्षा अनुसार काम गर्न नसकेको घटनाहरू प्रशस्त छन्। लोकतन्त्रको विकल्प लोकतन्त्रकै सुधार हो भन्ने मत राख्नेहरू पनि छन्। त्यसैले वर्तमान असन्तुष्टि राजतन्त्र पुनर्बहालीको सुनिश्चित संकेत होइन, बरु जनताको नेतृत्वप्रतिको आक्रोश हो।

नेपाली जनताको गणतन्त्रप्रति विश्वास गुम्दै गएको भन्नु अतिशयोक्ति हुन सक्छ, तर उनीहरू नेतृत्वप्रति असन्तुष्ट रहेको सत्य हो। यदि गणतन्त्रले आफूलाई सुधार्न सकेन भने, राजावादी धारणा झनै बलियो हुन सक्छ। तर, नेपाल फेरि राजतन्त्रतिर फर्किने वा नफर्किने विषय नेपाली जनताको सामूहिक निर्णय र भावी राजनीतिक घटनाक्रममा निर्भर रहनेछ।